نمى دانم دقيقاً از چه روزى خواندن و خواندن و خواندن كسب و كار اصلى ام شد اما اين قدر مى دانم اگر اين خلوت گزيده از برگرفتن دانش و معرفتى از اين خواندن ها ناتوان بوده حداقل زندگى را كه امروزه معجون دردآورى است از لبخندهاى زودگذر و انبوه غم و اندوه و سيلاب و اشك  و زارى، براى او مقدارى تحمل پذير ساخته است.به راستى براى مرهم نهادن بر زخم ها و دردهايى كه هر روز برجسم و روح آدميان فرود مى آيد و براى از ياد بردن بى رسمى ها، ناجوانمردى ها و حرمت شكنى ها جز خواندن چه مانده است؟ در زمانه اى كه كمتر عيارى به چشم مى آيد تا درماندگان را يارى رساند، رازدارى كند، از فداكارى روى برنگرداند و حيا بورزد و بر روى عائله خرد و كلان واماندگان دربگشايد، چه چاره اى جز خواندن و سر در كتاب فرو بردن. اگر رمزگشايى و رازيابى در سپهر سياست و اجتماع دشوار به نظر مى آيد و نيز اعلان آن را منع مى كنند، احتمالاً در ادبيات سهل تر و روان تر بتوان رازها را شكافت و علنى ساخت كه مرحوم رعدى آذرخشى جايى نوشته بود «ادبيات معاصر آينه زندگانى است اگر نقش زيبايى در آن ديديم شادمان شويم و اگر تصوير ناپسنديده اى مشاهده كرديم به جاى شكستن آينه درصدد اصلاح آن وضع برآييم.» بارى آنچه در اين ستون خواهد آمد اشاره اى به برخى خوانده هايم است، شايد برخى را به كار آيد، شايد نسيمى باشد در دالان داغ اين روزگار و شايد هم وقتى را تلف كند كه پيشاپيش پوزش مى خواهم.
۱
• زنان برابر چشم انداز رودخانه، هاينريش بل، ترجمه كامران جمالى، انتشارات مهناز
هاينريش بل در ايران معروف خاص و عام است. رمان زنان برابر چشم انداز رودخانه دوماه بعد از مرگ او در سال ۱۳۶۴ از زير چاپ خارج شد. اگر كسى مايل است معناى دقيق ضرب المثل «سياست بى پدر و مادر است» را دريابد چاره اى جز خواندن اين رمان ندارد. انصافاً پلشتى و پليدى پشت پرده سياست آلمان را با همه دقايق و ظرايف اش پيش چشم انسان مى آورد. بل واقع گرا است و همين بر جذابيت رمان مى افزايد. رمان را همان سال ۱۳۷۴ كه ترجمه و چاپ شد خواندم. چند روز پيش آن را از كتابخانه برداشتم تا براى چندمين بار به دوستى براى مطالعه تقديم كنم، بد نديدم كه اينجا نيز برايش جار بزنم. خواندنى است.
۲
•پاريس جشن بيكران، ارنست همينگوى، ترجمه مرحوم فرهاد غبرايى، انتشارات كتاب خورشيد
زندگى بس كوتاه است و به همين سبب توقع داريم هر كس ذوقى در خود سراغ دارد از همان اوان جوانى دست به قلم ببرد كه حتماً روزگارى ديگران را نيز به كار مى آيد. خوشبختانه همينگوى چنين كرده است. پاريس جشن بيكران، نوشته جات همينگوى در دوران جوانى او است كه به پاريس گردى عشق مى ورزيده است. جايى كه درباره اش به دوستى گفته است «اگر بخت يارت بوده باشد تا در جوانى در پاريس زندگى كنى، باقى عمرت را هر جا كه بگذرانى با تو خواهد بود، چون پاريس جشنى بيكران است.»
و من مى گويم اين تنها مختص جوانى و پاريس نيست براى نيويورك و لندن و قاهره و برخى جاهاى ديگر نيز شايد بتوان از اين يادكردها نوشت تنها بايد «بسيار تهيدست و بسيار خوشبخت بود». همينگوى جوان در اثر درخشان خود هم را در كافه هاى پاريس به عالم خلسه مى برد و هم در وصف محله هاى آن چندان تو را به سهولت به ۸۰سال پيش مى برد كه در هر كوچه  پاى سست مى كنى، شهر پيرى كه جوانان را تاب مى آورد و آنان را نزد كسانى مى نشاند كه بعدها غول هاى ادبيات جهان نام مى گيرند، جيمز جويس، اسكات فيتز جرالد و...پاريس جشن بيكران را مى توان يك نفس خواند، شب نخوابيد و لذت برد.
۳
• خاطرات دكتر مظفر بقايى كرمانى، حبيب لاجوردى، نشر علم
مظفر بقايى كرمانى كسى است كه در تحولات قبل از انقلاب به ويژه نهضت ملى كردن نفت صاحب نقش بوده است. بقايى چهره اى جنجالى بود و در دولت مصدق يار شاطر نبود و به رغم برخى ادعاها بار خاطر بود. كتاب از سلسله كارهاى تاريخ شفاهى  هاروارد است كه به همت حبيب لاجوردى فراهم شده است و ويژگى منحصر به فرد آن اين است كه اگر كسى بقايى را نشناسد و تحولات تاريخى شصت سال گذشته را نخوانده باشد روايات بقايى را در گفت وگو با لاجوردى صحيح و استوار مى شمارد. برخى بر اين باورند كسانى كه از خدمت تا خيانت براى آنها نوشته اند حق دارند براى يك بار خود را آنگونه كه مايل اند روايت كنند كه نقد خودكار هر كس نيست والا انصاف كاربرد خود را از دست مى داد. به هر رو كتاب خواندنى است و دستمايه خوبى است براى مورخين همه جانبه نگر.
۴
• يك گربه، يك مرد، يك مرگ، زولفو ليوانلى، ترجمه محمد سيفى اعلا، انتشارات ققنوس
زولفوليوانلى ترك است. نقداً نماينده پارلمان تركيه است. روزگارى را به تبعيد گذرانده است. با غم و درد مهاجران آشنا است. هم شعر مى گويد و هم فيلم مى سازد و هم مى نوازد و مى خواند. اين چندپيشگى او را تا حدودى جامع الاطراف كرده است. يك گربه، يك مرد، يك مرگ بى ترديد اثرى است ماندگار. داستان، ماجراى مهاجرت دانشجويى است كه از شكنجه و ستم گريخته است. از تركيه به سوئد رفته تا دهانش ندوزند اما در تبعيد نيز با درد و ويرانى مهاجران بخت برگشته روبه رو مى شود. او اتفاقاً در بيمارستان بسترى مى  شود. در آنجا به وزير تركى برمى خورد كه در به درى و بيچارگى را براى او رقم زده است. او نيز بيمار است. دانشجوى مهاجر با ديدن او وارد جاده اى مى شود كه يك سر آن انتقام است و سر ديگر آن عفو.سبك داستان براساس دو روايت از يك واقعه استوار است و همين بر جذابيت كار افزوده است. نويسنده هم در توصيف زمان و مكان موفق است و هم در وصف انسان ها از جمله مسائل روان شناختى ايشان به ويژه آنجا كه در جاده عفو و انتقام بالا و پايين مى رود. بى ترديد كتاب جذاب و جذاب است.
۵
• پدر آن ديگرى، پرينوش صنيعى، انتشارات روزبهان
از خانم پرينوش صنيعى دو كتاب خوانده ام، «سهم من» و «پدر آن ديگرى». هر دو خواندنى و تامل برانگيز اما پدر آن ديگرى از لون ديگرى است. برخى سوژه ها آن قدر بكر و جذاب اند كه هر كس، هر موقع و به هر صورت آنها را شكار كند، زده و برده است مانند سلام سينماى مخملباف، كورى ساراماگو و پدر آن ديگرى صنيعى. البته اين هر سه انصافاً خوب از پس سوژه هايشان برآمده اند. داستان ماجراى كودكى است كه ظاهراً گنگ و لال است اما هم خوب مى فهمد و هم قادر است سخن بگويد. ديگران او را گنگ و لال مى دانند. تنها مادر است كه او را مى فهمد. اين كودك ممكن است در هر خانه اى باشد. خانم صنيعى به همه تلنگرهاى عبرت آموز مى زند كه چه بد مردمى هستيد اگر اين كودكان را درك نكنيد و مى آموزد كه مى توان به جاى تحقير و توهين و بى توجهى با آنان زندگى كرد و اجازه داد آنها نيز زندگى كنند. شهاب كودك ۴ ساله داستان، پدرش را باباى آرش (نام برادرش) مى داند و مى نامد اما هيچ گاه در برابر بى توجهى ها و بدخلقى هاى او ساكت نمى نشيند. گرچه شهاب سرانجام در بيست سالگى به دانشجويى تيزهوش و باكمال مبدل مى شود اما مى دانيم كه سرنوشت شهاب هاى ديگر معمولاً چنين نيست. بى ترديد براى «پدر آن ديگرى» بايد به خانم پرينوش صنيعى آفرين گفت كه گوهرى را سفته است. اگرچه اولياى كتاب سال هنوز از ورود به دنياى ادبيات در هراسند اما «گوهر چو دست داد به دريا چه حاجت است».

شرق: در نمايشگاه امسال اگر به غرفه سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى سر بزنيد، كتاب هاى قابل تاملى براى خريد خواهيد يافت. اين سازمان چندى است مقالات نشريات را كه توسط وزارت فرهنگ در سال هاى قبل و بعد از انقلاب منتشر شده اند، تجديدچاپ مى كند. تجديدچاپ شماره هاى مختلف فصلنامه «ارغنون»- كه بعضاًً سال ها بود بين دانشجويان فلسفه و علوم اجتماعى به عنوان كالاى «ناياب» دست به دست مى گشتند- امسال در نمايشگاه كتاب عرضه شده است و مى توانيد با خيال راحت هر شماره از «ارغنون» را كه نياز داريد تهيه كنيد.«فرهنگ عاشورا» عنوان كتاب ديگرى از اين ناشر است كه در قطع بزرگ و با جلد گالينگور به قيمت ۱۶۰۰۰ تومان عرضه شده است. «فرهنگ عاشورا» در واقع دايره المعارف كليه نام ها، جاى ها و خلقيات مربوط به عاشورا است. اين كتاب را سيدمحمدصادق موسوى گرمارودى، مهدى وحيدى صدر  و سعيد سپهرى نيك نوشته اند و فرهاد طاهرى آن را ويرايش كرده است. به عنوان نمونه اى از مداخل اين فرهنگ به سراغ واژه اى كمترآشنا برويم. ذيل مدخل «ريحانه» آمده است: «كنيز متوكل عباسى. او كنيزى نامشروع و حبشى بود. پس از آنكه اين كنيز مرد متوكل به خاطر علاقه به او دستور داد تا برايش مقبره اى باشكوه بسازند و اين در زمانى بود كه متوكل دستور داده بود تا قبر حضرت سيدالشهدا(ع) را با گاوآهن شخم بزنند و آب نهر علقمه را بر روى آن جارى سازند و بر روى آن زراعت كنند تا ديگر اثرى از آن به جا نماند. يكى از شيعيان كه ناظر اين واقعه دردناك بوده شعرى بدين مضمون سرود:
ايحرث بالطف قبر الحسين
و يعمر قبر بنى الزانيه؟!
آيا سزاوار است كه قبر حسين بن على(ع) را شخم بزنند در حالى كه قبر زنازادگان را تعمير و مرمت مى كنند؟!»
كتاب ديگر انتشارات وزارت ارشاد كتابى است در همان قطع بزرگ و البته اين بار با كاغذ گلاسه و چاپ تمام رنگى به نام «معمارى خانه هاى ايرانى» نوشته دكتر فاطمه كاتب. «معمارى خانه هاى ايرانى» شش فصل دارد: معمارى در ايران باستان (دوره پيش از اسلام، دوره اسلامى، سبك خراسانى، سبك رازى، سبك آذرى و سبك اصفهانى)، ويژگى هاى معمارى ايرانى (اصول معمارى ايرانى، ماهيت معمارى ايرانى، آرايه ها و تزئينات، شكل خانه هاى نخستين، تحولات و تاثيرات)، پيشينه تهران (تهران قديم، توسعه تاريخى تهران، پيش از دوره قاجار، دوره قاجار، ابتداى دوره پهلوى)، محله در تهران (طراحى شهر و محله، محله، عود لاجان، محله عودلاجان، خانه هاى مسكونى دوره قاجار)، تجزيه و تحليل خانه هاى سنتى (اصول كلى، ورودى، عناصر ورودى، جهت نور خورشيد، سازماندهى اتاق ها، مراحل ساخت خانه، چند تفاوت مهم خانه قاجارى با خانه پيش از آن) و نمونه  خانه ها و بناهاى عمومى تمدن.
كتاب مشحون از تصاوير و عكس ها است و در انتهاى آن نيز بخشى با عنوان «تصاويرى ديگر از تهران قديم» وجود دارد. پيشگفتار كتاب را پروفسور تام مى يود از دانشگاه UCE به تاريخ ژانويه ۲۰۰۵ نوشته است. در اين پيشگفتار مى خوانيم:«اهميت اين كتاب در كامل بودن تحقيق و ماهيت گسترده زمينه اين پژوهش است. اين كتاب پيوند چشم گيرى بين تاريخ، معمارى، هنر تزئينى و برنامه ريزى هاى شهرى ايجاد مى كند. اثر حاضر به ويژه براى كسانى مثل من كه از تاريخ ايران آگاه هستند و از معمارى ايران نيز چيزهايى مى دانند، اما منبعى كه اين جنبه هاى مختلف را به شكلى معقولانه و منطقى كنار هم قرار دهد در دسترس ندارند، بسيار سودمند است. در حال حاضر اين منبع در اختيار علاقه مندان و پژوهندگان است و من مطمئن هستم كه اثر دكتر كاتب به محققان اين رشته كمك هاى بسيار ارزشمندى مى كند.»
يكى ديگر از كتاب هاى انتشارات وزارت ارشاد «توحيد در ادب فارسى» نام دارد و نويسنده آن مهدى دشتى است. اين كتاب چهار فصل دارد: مباحث مقدماتى، توحيد در ادب فارسى، بررسى مسائل توحيد بر مبناى مكتب اهل بيت(ع) و پرسش ها و پاسخ ها. از نگاه نويسنده كتاب «ادبيات فارسى، به ويژه بخش كلاسيك آن از حيث ساخت معنايى به شدت متاثر از فرهنگ اسلامى است. منتها اين فرهنگ در همه جا اصيل و زلال نيست بلكه در اثر تحولاتى كه پس از رحلت پيامبر اكرم(ص) رخ داد، عناصر و ديدگاه هاى بسيارى بدان راه يافت و با آن ممزوج شد كه شناخت اصل را به طور جدى به مخاطره انداخت تا آن حد كه گاه عناصر دخيل، اسلامى شناخته شد و عناصر اسلامى به كنارى نهاده شد و كار به جايى رسيد كه امروز براى شناسايى دقيق متون ادب فارسى و تشخيص اصيل از دخيل نياز به تلاشى فوق العاده است.در اين راستا هدف از اين نوشتار نيز:
اولاً توجه دادن بيشتر به ساحت معنايى ادبيات فارسى است كه به گمان اين بنده تا حدودى مورد بى مهرى واقع شده است.
ثانياً شناسايى نحوه حضور و جلوه مهم ترين اصل اسلامى (توحيد) در عرصه ادب فارسى است.ثالثاً تشخيص عناصر اصيل از دخيل در اين عرصه مهم است بر مبناى مكتب اهل بيت.»
در پايان بايد به يك كتاب قديمى هم اشاره كرد كه چاپ هشتم آن در نمايشگاه كتاب عرضه شده است: «آئين دادرسى كيفرى» نوشته دكتر محمود آخوندى. اين كتاب سه جلد دارد و در تيراژ ۳۰۰۰ نسخه روانه بازار نشر شده است.

 

ماخذ : http://www.sharghnewspaper.com/850213/html/vk2.htm